خیلی از هنرجویان بعد از یادگیری مقدمات نتخوانی با یک مشکل جدید روبه‌رو میشوند:
نتها را می‌شناسند، اما بسیار آهسته می‌خوانند.
برای هر نت چند ثانیه فکر میکنند، بعد دنبال جای آن روی ساز می‌گردند و در نتیجه جریان قطعه مرتب متوقف می‌شود.
اگر این شرایط برای شما هم آشناست، سؤال اصلی این است:
چگونه سرعت نتخوانی خود را افزایش دهیم؟
خبر خوب این است که سرعت نتخوانی بیشتر از آنکه یک استعداد ذاتی باشد، نتیجه تمرین درست و تکرار مداوم است.
برای شروع کلاس موسیقی آماده‌اید؟
کلاس و مدرس مناسب را بشناسید و برای اطلاع از شهریه و زمان‌های موجود، درخواست تماس واحد آموزش مهراد را ثبت کنید.
۱چرا در شروع نتها را آهسته می‌خوانیم؟
چون مغز هنوز باید چند مرحله را آگاهانه انجام دهد:
- ۱. جای نت را روی حامل ببیند
- ۲. نام آن را پیدا کند
- ۳. جای نت روی ساز را به یاد بیاورد
- ۴. ریتم آن را تشخیص دهد
- ۵. حرکت دست را اجرا کند
با تکرار، بسیاری از این مراحل خودکارتر میشوند.
دقیقاً مثل خواندن متن.
در کودکی برای خواندن هر کلمه زمان زیادی نیاز داشتیم، اما بعد از سال‌ها کلمات را تقریباً یکجا می‌بینیم.
در موسیقی هم همین اتفاق ممکن است.
۲هدف فقط تشخیص سریع اسم نت نیست
نتخوانی سریع فقط این نیست که بتوانید فوراً بگویید:
«این نت فا است.»
نوازنده باید بتواند هم‌زمان:
- نت
- ریتم
- جهت ملودی
- انگشت‌گذاری
- میزان
را درک کند.
پس تمرین باید چندبُعدی باشد.
۳تمرین اول: نتها را هر روز مرور کنید
یکی از ساده‌ترین روش‌ها، مرور کوتاه و روزانه است.
مثلاً پنج دقیقه فقط:
- نتهای کلید سل
- یا کلید فا
را بخوانید.
تکرار روزانه باعث می‌شود جای نتها در حافظه دیداری تثبیت شود.
۴تمرین دوم: از فلشکارت استفاده کنید
فلشکارت یکی از ابزارهای ساده و مؤثر است.
روی کارت یک نت قرار دارد و شما باید خیلی سریع:
- نام نت را بگویید
- یا جای آن روی ساز را پیدا کنید
می‌توانید زمان بگیرید و هفته‌به‌هفته پیشرفت را مقایسه کنید.
۵تمرین سوم: نتها را یکی‌یکی نخوانید
یکی از مهم‌ترین تغییرات در نتخوانی حرفه‌ای‌تر این است که بهجای دیدن هر نت به‌صورت جداگانه، الگوها را ببینید.
مثلاً اگر سه نت پشت‌سرهم روی خطوط و فضاها به سمت بالا حرکت میکنند، لازم نیست هر سه را جداگانه محاسبه کنید.
می‌توانید ببینید:
«ملودی قدم‌به‌قدم بالا می‌رود.»
۶مفهوم خواندن فاصلهای
بهجای اینکه فقط نام نتها را بخوانید، رابطه آنها را ببینید.
مثلاً:
- نت بعدی یک پله بالاتر است
- نت بعدی سوم بالاتر است
- نت بعدی همان نت قبلی است
این نوع خواندن باعث افزایش سرعت زیادی می‌شود.
۷تمرین چهارم: خطوط راهنما را حفظ کنید
برای کلید سل می‌توانید چند نت مرجع را بسیار سریع حفظ کنید.
مثلاً نت‌هایی که دائماً در تمرین‌ها دیده میشوند.
وقتی چند نقطه مرجع داشته باشید، پیدا کردن نتهای اطراف سریعتر می‌شود.
۸تمرین پنجم: ریتم را جداگانه تمرین کنید
گاهی مشکل نتخوانی در واقع مشکل ریتم است.
هنرجو نت را می‌شناسد اما نمی‌داند:
- چقدر نگه دارد
- چه زمانی نت بعدی را بزند
قبل از اجرای قطعه، ریتم آن را:
- دست بزنید
- بشمارید
- با صدا بخوانید
بعد سراغ ساز بروید.
۹مترونوم و نتخوانی
مترونوم کمک می‌کند از توقف‌های طولانی جلوگیری کنید.
اما در شروع سرعت باید پایین باشد.
مثلاً:
- سرعت ۴۰
- یا ۵۰
و سعی کنید حتی اگر یک نت اشتباه شد، ضرب را کاملاً متوقف نکنید.
این تمرین به Sight Reading کمک می‌کند.
۱۰تمرین ششم: قطعات سادهتر از سطح خود بخوانید
این یکی از مهم‌ترین قوانین افزایش سرعت نتخوانی است.
اگر سطح نوازندگی شما متوسط است، برای تمرین Sight Reading قطعه متوسط سخت انتخاب نکنید.
قطعه باید به‌اندازه‌ای ساده باشد که بتوانید جریان را حفظ کنید.
۱۱چرا قطعه ساده مهم است؟
اگر هر میزان:
- نت پیچیده
- ریتم سخت
- تکنیک دشوار
داشته باشد، دیگر در حال تمرین نتخوانی نیستید؛ در حال حل یک قطعه سخت هستید.
برای افزایش سرعت، تمرین باید آسان باشد.
۱۲تمرین هفتم: قبل از اجرا چند ثانیه نگاه کنید
قبل از شروع قطعه، مستقیم نواختن را آغاز نکنید.
۱۰ تا ۲۰ ثانیه نگاه کنید و موارد زیر را پیدا کنید:
- کلید
- میزان‌نما
- علامت‌های تغییر دهنده
- نت شروع
- الگوهای تکراری
این پیش‌خوانی باعث می‌شود هنگام اجرا غافلگیر نشوید.
۱۳تمرین هشتم: چند نت جلوتر را ببینید
نوازنده باتجربه فقط به نتی که همین لحظه اجرا می‌کند نگاه نمی‌کند.
چشم کمی جلوتر حرکت می‌کند.
در ابتدا فقط سعی کنید:
- یک نت جلوتر
- بعد دو نت جلوتر
را ببینید.
این مهارت به‌تدریج ایجاد می‌شود.
۱۴تمرین نهم: به دست خود کمتر نگاه کنید
در سازهایی مثل پیانو، نگاه مداوم بین:
- نت
- دست
- نت
- دست
سرعت خواندن را کاهش می‌دهد.
به‌تدریج جای کلاویه‌ها را با حس حرکتی بهتر بشناسید.
البته این کار باید مرحله‌ای انجام شود.
۱۵نتخوانی در پیانو
پیانو یکی از پیچیده‌ترین حالت‌های نتخوانی را دارد، چون هنرجو باید:
- کلید سل
- کلید فا
- دو دست
- ریتم
را هم‌زمان دنبال کند.
در شروع بهتر است:
- ۱. هر دست جدا
- ۲. نتها ساده
- ۳. ریتم محدود
باشند.
بعد دو دست با هم ترکیب شوند.
۱۶آیا باید اسم هر نت را بلند بگوییم؟
در مراحل اولیه بسیار مفید است.
مثلاً:
«دو، می، فا، سل»
را با صدای بلند بگویید.
اما در سطح بالاتر بهتر است به‌تدریج از نام‌بردن تکتک نتها به خواندن الگوها و فاصله‌ها برسید.
۱۷تمرین نتخوانی گیتار
در گیتار یک چالش مهم وجود دارد:
یک نت میتواند در چند محل مختلف روی دسته اجرا شود.
پس علاوه بر نتخوانی باید:
- موقعیت
- پوزیسیون
- انگشت‌گذاری
هم مشخص شود.
تمرین در یک محدوده ثابت روی دسته میتواند شروع خوبی باشد.
۱۸ویولن
در ویولن نیز علاوه بر خواندن نت، باید محل دقیق انگشت با گوش کنترل شود.
بهتر است ابتدا نتخوانی در یک پوزیسیون محدود انجام شود.
۱۹سازهای ایرانی
در تار، سه‌تار و سنتور نیز نتخوانی را میتوان مرحله‌ای وارد برنامه کرد.
هدف این است که هنرجو بتواند بین:
- چیزی که روی کاغذ می‌بیند
- و چیزی که روی ساز اجرا می‌کند
ارتباط سریع‌تری ایجاد کند.
۲۰تمرین دشیفر چیست؟
دشیفر یعنی یک قطعه جدید را بدون تمرین قبلی از روی نت اجرا کنید.
برای افزایش سرعت نتخوانی، روزانه یک تمرین کوتاه دشیفر بسیار مؤثر است.
مثلاً:
- ۸ میزان ساده
- فقط یک‌بار
اجرا کنید.
بعد سراغ تمرین جدید بروید.
۲۱چرا نباید یک تمرین دشیفر را ده بار تکرار کنیم؟
چون بعد از چند بار، شما دیگر نت را نمی‌خوانید؛ آن را حفظ کرده‌اید.
دشیفر برای مواجهه با موسیقی ناآشناست.
پس بهتر است تعداد تمرینهای جدید زیاد و سطح آنها ساده باشد.
۲۲تمرین «یک‌بار و تمام»
یک تمرین ساده انتخاب کنید.
فقط یک‌بار از ابتدا تا انتها بخوانید و اجرا کنید.
توقف نکنید.
بعد نتیجه را بررسی کنید.
این تمرین توان حفظ جریان موسیقی را بالا می‌برد.
۲۳سرعت مهم‌تر است یا دقت؟
در شروع، دقت مهم‌تر است.
اگر فقط برای سریع‌شدن، نتها را حدس بزنید، عادت بدی ایجاد می‌شود.
بهتر است:
آهسته اما درست
بخوانید.
سرعت بعداً به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند.
۲۴روزانه چقدر تمرین کنیم؟
حتی:
- ۱۰ دقیقه
تمرین خالص نتخوانی میتواند بسیار مفید باشد.
مثلاً:
۳ دقیقه
فلشکارت
۳ دقیقه
ریتمخوانی
۴ دقیقه
دشیفر ساده
اگر این برنامه چند ماه ادامه پیدا کند، سرعت به‌طور محسوسی بهتر می‌شود.
۲۵چرا بعضی‌ها بعد از چند سال هنوز کند می‌خوانند؟
چون بیشتر زمان تمرین را روی قطعات حفظ‌شده می‌گذارند.
مثلاً یک قطعه را سه ماه تمرین میکنند و بعد قطعه دیگری را از ابتدا به همان روش یاد می‌گیرند.
در این حالت تعداد مواجهه با نتهای جدید کم است.
برای سریع‌شدن باید روزانه نت جدید ببینید.
۲۶تمرین تنوع نت
هر روز تمرینی متفاوت بخوانید.
این کار باعث می‌شود حافظه تصویری قطعه قبلی جای نتخوانی واقعی را نگیرد.
۲۷آیا اپلیکیشن‌ها کمک میکنند؟
برخی اپلیکیشن‌ها برای:
- تشخیص سریع نت
- تمرین فلشکارت
- ریتم
می‌توانند مکمل مفیدی باشند.
اما بهتر است حتماً تمرین روی نت واقعی و ساز هم وجود داشته باشد.
۲۸خواندن بدون ساز
گاهی نت را جلوی خود قرار دهید و بدون ساز فقط:
- نام نت
- جهت حرکت
- ریتم
را بررسی کنید.
این کار فشار حرکتی را حذف می‌کند و تمرکز را روی خواندن قرار می‌دهد.
۲۹تمرین با ساز بدون نگاه به نت
در طرف مقابل، گاهی تمرینهای حرکتی ساده را بدون نگاه به دست انجام دهید.
این کار باعث می‌شود هنگام نتخوانی مجبور نباشید هر لحظه چشم را از صفحه بردارید.
۳۰اشتباه رایج اول: حفظ‌کردن جای نت با جمله
روش‌های حفظی می‌توانند در شروع مفید باشند، اما اگر همیشه برای هر نت جمله‌ای را در ذهن مرور کنید، سرعت پایین می‌ماند.
هدف باید رسیدن به تشخیص مستقیم باشد.
۳۱اشتباه رایج دوم: فقط خواندن نتهای یک محدوده
اگر همیشه فقط پنج نت محدود ببینید، خارج از آن محدوده دچار مشکل می‌شوید.
محدوده را به‌تدریج گسترش دهید.
۳۲اشتباه رایج سوم: نادیده‌گرفتن ریتم
نتخوانی سریع بدون ریتم دقیق، اجرای خوبی تولید نمی‌کند.
نت و ریتم باید هم‌زمان رشد کنند.
۳۳اشتباه رایج چهارم: انتخاب تمرین سخت
اگر برای هر خط چند دقیقه متوقف می‌شوید، سطح تمرین برای دشیفر زیاد است.
یک یا دو سطح سادهتر انتخاب کنید.
۳۴چگونه پیشرفت را اندازه بگیریم؟
یک تمرین ۸ میزانی انتخاب کنید و ببینید:
- چند توقف دارید
- چند خطا دارید
- چه سرعتی می‌توانید حفظ کنید
یک ماه بعد تمرینی هم‌سطح را امتحان کنید.
اگر:
- توقف کمتر
- سرعت بیشتر
- خطای کمتر
دارید، پیشرفت واقعی اتفاق افتاده است.
۳۵یک برنامه ۳۰ روزه ساده
هفته اول
تشخیص نت و فلشکارت.
هفته دوم
اضافه‌کردن ریتم ساده.
هفته سوم
دشیفر ۴ تا ۸ میزان.
هفته چهارم
دشیفر با مترونوم و حفظ جریان.
حتی ۱۰ دقیقه در روز کافی است تا تغییر را احساس کنید.
۳۶نقش استاد در افزایش سرعت نتخوانی
گاهی هنرجو خودش متوجه نمیشود مشکل اصلی کجاست.
ممکن است مشکل:
- ریتم
- شناخت نت
- انگشت‌گذاری
- نگاه‌کردن زیاد به دست
باشد.
استاد میتواند تمرین مناسب هر مشکل را مشخص کند.
۳۷آموزش نتخوانی در آموزشگاه مهراد
هنرجویانی که به دنبال آموزش موسیقی در تهران هستند و احساس میکنند نتخوانی آنها کند است، بهتر است این مهارت را جداگانه و هدفمند تمرین کنند.
در آموزشگاه مهراد، تمرین نتخوانی و دشیفر میتواند متناسب با:
- ساز
- سطح
- سن
- هدف هنرجو
در برنامه قرار گیرد تا هنرجو به‌تدریج قطعات جدید را مستقل‌تر و سریعتر بخواند.
۳۸جمع‌بندی
برای افزایش سرعت نتخوانی نیازی به استعداد خاص ندارید.
آنچه بیشتر اهمیت دارد:
- مواجهه روزانه با نت جدید
- تمرین قطعات ساده
- تقویت ریتمخوانی
- خواندن فاصلهای
- استفاده از مترونوم
- تمرین دشیفر
است.
اگر هر روز فقط ۱۰ دقیقه نتخوانی هدفمند داشته باشید، بعد از چند ماه ممکن است تفاوت بسیار بزرگی در سرعت و روانی شما ایجاد شود.
راز اصلی این است:
نتخوانی سریع با خواندن نتهای بیشتر ساخته می‌شود، نه فقط با تمرین طولانی یک قطعه.
